افاده مىنمود علّت مفيدهء صورت مىتوانست بود . و مذهب حق در نزد مشّائين آن است كه كلّ صور و قوى مستفاد از مبادى عاليه است كه تغيّر را در احوال ايشان راهى نيست . و هر گاه استعداد واقع گردد البته افاضهء صور از آن مبادى بر آن خواهد شد . و حصول استعداد همان حصول مزاج است » « 1 » ، الى آخر ما قال في ذلك الفصل . نقل كلام صاحب تاريخ الحكماء ، از حكماى بابل كه قائل به ادوار و اكوارند و بيشتر بيانات ايشان در حكميّات به رمز است ، حكايتى نقل نموده است كه ذكر آن مناسب اين مقام است ، اگر چه خالى از برهان و به افسانه اشبه است ، امّا شنيدنى است . و مىگويد كه : مقدار يك دور در نزد ايشان چهل و نه هزار سال است ، و در هر هفت هزار سال از آن دور كوكبى از كواكب سبعهء سيّاره مدبّر است ، و در هزار سال اوّل از اين هفت هزار سال همان كوكب كه به او تعلّق دارد بدون مشاركت كوكبى ديگر مدبر است ، و در هر هزار سالى از شش هزار سال باقى به مشاركت يكى از كواكب سياره مدبر است . و در اوّل دور زحل برد و يبس بر طبيعت عالم مستولى مىگردد ، و به جهت شدّت برد و جمودت چيزى از حيوانات و نباتات باقى نمىمانند ، و برف بسيار مىشود و سنگها متفتّت گرديده ريگ مىشوند ، و در زمين شكافها [ 335 ] بهم مىرسد ، و در صد سال آخرين اين هزار سال ريگها در شكافهايى كه در زمين واقع شده است داخل مىشوند ، و جميع زمين هموار و سطح واحد مىگردند . پس ابرهاى بسيار متراكمهء متكاثفه مرتفع مىگردد ، و سردى هوا آنها را متبلّد و منجمد مىگرداند ، بعد از آنكه بر تمام دور زمين احاطه نموده‌اند ، و ضوء شمس و كواكب از بالا آن ابرها را گرم مىسازد ، و چون آنها به تحليل مىروند امطار و سيول عظيمهء دائمه با شدّت سردى واقع مىشود . و چون آن هزار سال كه اختصاص به زحل بتنهايى دارد به آخر رسيد ، و الف ثانى كه تدبير در آن براى زحل به مشاركت مشترى است داخل شد ، باران ساكن مىگردد ، و در اين

--> ( 1 ) - ابن سينا ، الشفاء ، الطبيعيات ، المعادن و الآثار العلوية ، ص 78 .